Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Miras paylaşımı nasıl yapılır sorusu, mirasbırakanın vefatı neticesinde geride kalan malvarlığının paydaşlar arasında hakkaniyete uygun biçimde pay edilmesine dair mevzuat kurallarında yanıt bulur. Mirasbırakanın ölümüyle beraber şahsına ait taşınır mallar, gayrimenkuller, banka hesapları, haklar ve borçlar bir kül halinde terekeyi teşkil eder. Türk Medeni Kanunu uyarınca terekedeki tüm unsurlar mirasçıların tamamına elbirliği mülkiyeti hükümleri dairesinde intikal eder. Elbirliği mülkiyetinde paydaşlar malvarlığı üzerinde tek başlarına tasarruf yetkisi taşımaz; mülk satışı veya devri hususunda bütün ortakların oybirliğiyle karar alması icap eder. Ortaklığın sona erdirilmesi ve mirasçıların müstakil paylarına kavuşması kanunun çizdiği kaidelere riayet edilmesini zorunlu kılar.

Yasal Mirasçılar Ve Türk Medeni Kanunu Hükümleri

Mirasbırakan herhangi bir ölüme bağlı tasarruf tanzim etmemişse terekenin kime intikal edeceği Türk Medeni Kanunu amir hükümleriyle tayin edilir. Kanun koyucu kanuni mirasçıları zümre sistemine göre belirlemiştir. Önceki derecede tek bir hak sahibinin dahi bulunması durumu, sonraki derecenin terekeye ortaklığını tamamen bertaraf eder.

Birinci zümre, Türk Medeni Kanunu madde 495 kapsamında mirasbırakanın altsoyudur. Çocuklar, torunlar ve onların altsoyu bu zümrede yer alır. Çocuklar terekeden eşit hisse alma yetkisini haizdir. Mirasbırakandan evvel vefat etmiş çocuğun hissesi kendi altsoyuna halefiyet kuralı mucibince intikal eder.

İkinci zümre, Türk Medeni Kanunu madde 496 hükmünce mirasbırakanın ana ve babasıdır. Mirasbırakanın hiç altsoyunun bulunmadığı hallerde miras ana ve babaya kalır. Ana ve baba terekeyi eşit hisselerle bölüşür. Ana veya babadan birinin mirasbırakandan evvel vefatı durumunda, payı halefiyet prensibi doğrultusunda kardeşlere ve yeğenlere geçer.

Zümre düzeni ve sağ kalan eşin miras payı

Sağ kalan eş, hiçbir zümreye doğrudan dahil edilmemiş olup her derece ile birlikte mirasçı kalma yetkisine haiz kılınmıştır. Eşin elde edeceği hisse, hangi zümre mensuplarıyla bir arada hak sahibi kaldığına göre değişkenlik arz eder. Türk Medeni Kanunu madde 499 uyarınca hisse dağılımı şu kurallara bağlanmıştır:

Sağ kalan eş, mirasbırakanın altsoyu yani çocukları ve torunları ile birlikte mirasçı kaldığında terekeden dörtte bir oranında pay alır. Kalan dörtte üçlük hisse çocuklar arasında eşit paylaştırılır.
Sağ kalan eş, mirasbırakanın ana ve babası yahut onların altsoyu ile birlikte mirasçı konumuna geçtiğinde terekenin yarısına yani dörtte iki paya hak kazanır. Kalan yarı hisse ikinci zümre mensuplarına dağıtılır.
Sağ kalan eş, mirasbırakanın büyükanne ve büyükbabaları ile onların altsoyu ile beraber mirasçı kaldığında terekenin dörtte üçünü alır.
Zümrelerde hiçbir mirasçının yer almaması vaziyetinde terekenin tamamı sağ kalan eşe kalır.

Mirasçılık Belgesi Alınması Ve Terekenin Tespiti

Taksim aşamasına geçilmeden evvel mirasçı sıfatının ve yasal payların resmiyete kavuşturulması icap eder. Bu gaye doğrultusunda temin edilen resmi vesikaya mirasçılık belgesi adı verilir. Türk Medeni Kanunu madde 598 hükmü mucibince düzenlenen veraset ilamı, mirasçıların hak sahipliğini tevsik eden başlıca belgedir.

Sulh hukuk mahkemesi ve noter başvuruları

Veraset ilamı almak isteyen paydaşlar iki resmi mercie müracaat hakkına haizdir:

Noterlikler: Mirasçılık yapısında yabancılık unsuru, gaiplik kararı yahut soybağında çekişme bulunmayan hallerde noterler nüfus kayıtlarını tetkik ederek vesikayı kısa sürede tanzim eder.
Sulh Hukuk Mahkemeleri: Soybağının ihtilaflı bulunduğu, vasiyetnamenin yer aldığı, evlatlık münasebetlerinin mevcut bulunduğu yahut yabancı ülke vatandaşlığının söz konusu kaldığı durumlarda sulh hukuk mahkemesine dilekçe verilmesi zorunludur.

Mirasçılık belgesinin alınmasının peşinden terekeye dahil aktif ve pasif malvarlığı tespit edilir. Tapu müdürlüklerinden gayrimenkuller, bankalardan mevduat hesapları, vergi dairelerinden şirket ortaklıkları ve trafik tescil birimlerinden araç kayıtları celbedilerek terekenin net bilançosu çıkarılır.

Anlaşmalı Miras Paylaşımı Ve Taksim Sözleşmesi

Mirasçıların terekeye dahil taşınır ve taşınmazların taksimi hususunda mutabakata varmaları durumunda, yargılama külfetlerine ve uzun mahkeme aşamalarına meydan vermeksizin bölüşüm tamamlanır. Bu uzlaşma miras taksim sözleşmesi ile hukuki geçerlilik kazanır.

Yazılı sözleşme şartı ve hukuki geçerlilik

Türk Medeni Kanunu madde 676 uyarınca taksim sözleşmesinin bağlayıcılığı katı şekil şartlarına tabi tutulmuştur:

Bütün Mirasçıların Katılımı: Sözleşmede istisnasız tüm yasal ve atanmış mirasçıların imzası yer almalıdır. Tek bir paydaşın dahi rızasının bulunmaması akdedilen sözleşmeyi bütünüyle hükümsüz kılar.
Yazılı Şekil: Kanun koyucu miras taksim sözleşmesinin mutlaka yazılı tanzim edilmesini şart koşar. Sözlü mutabakatlar hukuki bağlayıcılık meydana getirmez.
Noter Düzenlemesi: Terekede tapuya kayıtlı taşınmaz mallar yer alıyorsa, tapu sicil müdürlüğünde doğrudan intikal ve ferağ işlemlerinin yürütülmesi adına sözleşmenin noter huzurunda düzenleme şeklinde yapılması lüzumludur. Aksi vaziyette tapuda devir işlemleri kilitlenir.

Sözleşme eksiksiz imzalandıktan sonra mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyeti nihayete erer. Her bir mirasçı kendisine tahsis edilen malın müstakil maliki unvanını iktisap eder.

Yargı Yoluyla Miras Paylaşımı Ve Ortaklığın Giderilmesi Davası

Mirasçılar arasında malların kime kalacağı, gayrimenkullerin paylaştırılması yahut bedelleri mevzusunda uyuşmazlık çıkması vaziyetinde ortaklığın mahkeme vasıtasıyla tasfiyesi zorunlu hale gelir. Mirasbırakanın mirasçıları Türk Medeni Kanunu madde 642 uyarınca diledikleri vakit miras ortaklığının sona erdirilmesini talep edebilir. Bu dava uygulamada izale-i şüyu davası adıyla anılır.

Dava, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesinde ikame edilir. Mirasçılardan birinin davayı açması kafi sayılır; diğer paydaşlar davalı sıfatıyla dosyada yer alır. Mahkeme terekeye dahil malları bilirkişi marifetiyle kıymet takdirine tabi tutar.

Aynen taksim ve satış yoluyla paylaşma usulü

Mahkeme hakimi, paylaştırma talebini iki yoldan biriyle karara bağlar:

Aynen Taksim Yoluyla Paylaşma: Taşınmazların yüzölçümü, konumu ve imar planları bölüşmeye imkan tanıyorsa hakim malları hisseleri nispetinde parçalara ayırarak mirasçılara tahsis eder. Parçalar arasında değer denksizliği meydana geldiği hallerde, eksik pay alan tarafa nakit bedel yani ivaz ödenmesine hükmedilir.
Satış Suretiyle Paylaşma: Malların fiziksel veya iktisadi açıdan parçalanması kabil değilse yahut parçalama mülkün değerini ağır nispette düşürecekse mahkeme malların satışına karar verir. Satış işlemi açık artırma yoluyla icra dairesi vasıtasıyla yürütülür. Satıştan elde edilen safi tutar, harç ve masraflar tenzil edildikten sonra hak sahiplerine payları oranında paylaştırılır.

Saklı Pay Hakları Ve Tenkis Davası Şartları

Mirasbırakan hayatta bulunduğu müddetçe mülkiyeti altındaki mallar üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir; lakin bu tasarruf hürriyeti sınırsız sayılmaz. Türk Medeni Kanunu madde 505 ve 506 hükümleri mirasçıların terekeden mutlaka almaları icap eden asgari hisseyi yani saklı pay kurumunu kanun teminatı altına alır.

Mevzuat hükümleri uyarınca saklı pay hakkına haiz mirasçılar şunlardır:

Altsoy: Çocuklar ve torunların saklı payı, kanuni miras paylarının yarısı nispetindedir.
Ana ve Baba: Anne ve babanın saklı payı, kanuni miras paylarının dörtte biri kadardır.
Sağ Kalan Eş: Altsoy veya ana-baba ile mirasçı kaldığında yasal payının tamamı; diğer durumlarda yasal payının dörtte üçü saklı pay sayılır.
Kardeşlerin saklı payı 2007 tarihindeki yasa değişikliği ile kaldırılmıştır; bundan ötürü kardeşler tasarruf serbestisine karşı saklı pay ihlali iddiası ileri süremez.

Mirasbırakan, saklı pay sınırlarını çiğneyerek üçüncü kişilere bağışlamalar yapmışsa yahut tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarruflarda bulunmuşsa saklı payı zedelenen paydaşlar tenkis davası ikame eder. Türk Medeni Kanunu madde 560 uyarınca tenkis davası, saklı payı aşan tasarrufların yasal hudutlara indirilmesini hedefler. Bu dava, saklı payın ihlal edildiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halükarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık hak düşürücü mühlet zarfında açılmalıdır.

Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptal Ve Tescil Davası

Miras hukukunda sıklıkla karşılaşılan ihtilaflardan biri de mirasbırakanın diğer mirasçılardan mal kaçırmak kastıyla taşınmazlarını tapuda satış kisvesiyle devretmesidir. Bu durum muris muvazaası şeklinde nitelendirilir. Mirasbırakan gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı, resmi memur önünde satış veya ölünceye kadar bakma akdi kisvesine büründürerek devreder.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 01.04.1974 tarih ve 1/2 sayılı kararı uyarınca, muvazaalı işlem sebebiyle miras payından mahrum bırakılan her kanuni mirasçı tapu iptali ve tescil davası açma hakkını haizdir. Bu davada saklı paylı mirasçı sıfatı aranmaz; miras hakkı çiğnenen her kanuni mirasçı hissesi oranında tapunun iptalini ve adına tescilini isteyebilir. Bahse konu davada herhangi bir zamanaşımı yahut hak düşürücü süre bulunmayıp mirasbırakanın vefatından sonra her vakit dava ikame edilebilir.

Mirasın Reddi Ve Tereke Borçlarından Sorumluluk

Mirasbırakanın geride bıraktığı borçlar aktif malvarlığından fazla ise mirasçılar açısından mirasın reddi hakkı gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu madde 605 uyarınca mirasçılar mirası kayıtsız şartsız reddetme hakkını haizdir.

Ret beyanı iki biçimde vuku bulur:

Gerçek Ret: Mirasçılar, murisin vefatını öğrendikleri tarihten itibaren üç ay zarfında sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı bildirimde bulunarak mirası reddeder.
Hükmen Ret: Murisin vefatı anında borç ödemeden aczi açıkça belli yahut resmen tespit edilmişse miras kanun icabı kendiliğinden reddedilmiş kabul edilir.

Üç aylık mühlet içerisinde ret beyanında bulunmayan paydaşlar, tereke borçlarından yalnızca miras kalan mallarla değil şahsi malvarlıklarıyla dahi müteselsilen sorumlu kalır.

Hukuki Danışmanlık Ve Hak Kayıplarının Önlenmesi

Miras mevzuatı kanunda öngörülen katı hak düşürücü mühletler, resmi şekil şartları ve teknik hisse hesaplamaları sebebiyle yüksek titizlik arayan sahalardandır. Veraset ilamının temini, tereke tespiti, taksim sözleşmelerinin tanzimi, tenkis veya izale-i şüyu davalarının yürütülmesi üst düzey teknik donanım icap ettirir. Usul işlemlerinde yapılan küçük bir noksanlık telafisi imkansız hak kayıplarına yol açabilir. Hak kaybı yaşamamak adına kanuni yolların doğru tayini ve işlemlerin takibinde uzman bir avukatla çalışılması tavsiye edilir. Konuya dair detaylı bilgi temin etmek adına uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.