Miras Payları Nasıl Hesaplanır?

Miras payları nasıl hesaplanır sorusu, bir kimsenin vefatı neticesinde intikal eden malvarlığının paylaştırılması aşamasında en çok merak edilen hukuki konuların başında yer alır. Türk Medeni Kanunu bünyesinde miras bırakan kişinin terekede yer alan hakları ve bu hakların kimlere hangi oranlarda tevzi edileceği sarih hükümlerle tayin edilmiştir. Vefat edenin terekesi, yasal hak sahipleri arasında zümre hiyerarşisi ve eşin hayatta bulunup bulunmamasına göre paylaştırılır. Hak sahiplerinin tespiti, tereke borçlarının tenzili ve net hisselerin hesabı hatasız bir hukuki bilgi icap ettirir.

Miras Hukukunda Zümre Sistemi Ve Yasal Mirasçılar

Türk Medeni Kanunu çerçevesinde miras taksimi zümre sistemi adı verilen kan hısımlığı esasına dayanır. Kanun koyucu, mirasçıları vefat edene yakınlık derecelerine göre üç ayrı zümreye ayırmıştır. Bir zümrede tek bir kişi dahi hayattaysa, sonraki basamakta yer alan kimseler terekeden hiçbir hak talep edemez. Kanuni mirasçılık sisteminde zümrelerin işleyişi şu kurallara bağlanmıştır

Birinci zümre mirasçıları ve miras taksimi

Mirasbırakanın birinci zümresi, doğrudan kendi altsoyu yani çocukları, torunları ve onlardan devam eden torun çocuklarıdır. Türk Medeni Kanunu madde 495 uyarınca mirasbırakanın çocukları eşit miras payına hak kazanır. Mirasbırakandan önce vefat eden çocuğun hissesi, halefiyet ilkesi uyarınca kendi altsoyuna intikal eder. Söz gelimi miras bırakanın üç evladı bulunuyorsa ve eş hayatta değilse, tereke her bir evlada eşit biçimde üçte bir (1/3) oranında paylaştırılır.

Evlatlıktan doğan haklar da bu basamakta yer alır. Evlatlık ve onun altsoyu, Türk Medeni Kanunu madde 500 doğrultusunda tıpkı kan bağı bulunan çocuklar gibi miras payı alır. Evlatlığın kendi biyolojik ailesine mirasçılığı da devam eder; ancak evlat edinen kişi, evlatlığın terekedeki haklarına mirasçı sıfatıyla iştirak edemez. Evlilik dışı dünyaya gelen çocuk ise tanıma veya babalık hükmü yoluyla soybağı kurulmuşsa, Türk Medeni Kanunu madde 498 uyarınca evlilik içi hısımlar gibi eşit hisse alır.

İkinci zümre mirasçıları ve miras taksimi

Vefat edenin altsoyu bulunmadığı takdirde miras ikinci zümreye intikal eder. Türk Medeni Kanunu madde 496 uyarınca bu zümrenin başında mirasbırakanın ana ve babası yer alır. Ana ve baba terekeden eşit oranlarda hisse alır. Ana ve babadan biri mirasbırakandan önce vefat etmişse, onun hissesi kendi altsoyuna, yani mirasbırakanın kardeşlerine devreder. Kardeşlerin de vefatı durumunda hak ediş yeğenlere geçer.

İkinci zümre, birinci zümrede hiç kimsenin bulunmadığı hallerde mirasçılık hakkına kavuşur. Ana ve baba hayatta değilse ve onların altsoyu da kalmamışsa, bu zümre miras hakkını bütünüyle kaybeder.

Üçüncü zümre mirasçıları ve miras taksimi

Mirasbırakanın altsoyu bulunmuyorsa, anne ve babası vefat etmişse ve bu kişilerin altsoylarından da hiç kimse hayatta değilse, miras üçüncü zümreye devreder. Türk Medeni Kanunu madde 497 hükümleri uyarınca üçüncü zümre mirasbırakanın büyükanneleri ve büyükbabaları ile onların altsoyundan teşekkül eder. Amcalar, halalar, dayılar ve teyzeler bu zümre sınırları dahilinde mirasçılık sıfatı taşır.

Önceki iki zümrede tek bir hak sahibi dahi mevcutsa üçüncü zümreye hiçbir intikal gerçekleşmez. Üçüncü zümre başlarının vefatı durumunda onların payları amca, hala, dayı ve teyzeye geçer; onların da hayatta bulunmaması halinde onların çocuklarına, yani mirasbırakanın kuzenlerine intikal eder.

Sağ Kalan Eşin Miras Payı Oranları

Evlilik birliği resmen devam ederken vefat vuku bulduğunda, geride kalan eş kanuni mirasçı vasfını muhafaza eder. Ancak eş hiçbir zümrenin ferdi sayılmaz; her zümreyle beraber miras hakkı kazanan müstakil bir hukuki konuma sahiptir. Türk Medeni Kanunu madde 499 hükmü, sağ kalan eşin payını birlikte mirasçı bulunduğu zümreye göre tayin etmiştir

• Eş, vefat edenin çocukları veya torunları ile beraber mirasçı kaldığında terekenin dörtte bir (1/4) hissesine hak kazanır. Kalan dörtte üç (3/4) hisse çocuklar arasında eşit taksim edilir.

• Eş, mirasbırakanın ana ve baba zümresiyle birlikte miras taksimine katıldığında terekenin yarısını (1/2) alır. Kalan yarı hisse ana, baba veya onların altsoyuna kalır.

• Eş, büyükana ve büyükbabalar ile onların altsoyuyla birlikte mirasçı sıfatı taşıdığında terekenin dörtte üç (3/4) payını alır. Kalan dörtte bir (1/4) hisse üçüncü zümreye dağıtılır.

• Mirasbırakanın hiçbir zümrede kanuni mirasçısı bulunmuyorsa terekenin tamamı (4/4) sağ kalan eşe intikal eder.

Boşanma davası kesinleştiği andan itibaren eski eş mirasçılık hakkını bütünüyle kaybeder. Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası sürerken eşlerden birinin vefatı durumunda diğer eşin mirasçılık hakkı, Türk Medeni Kanunu madde 181 çerçevesinde davanın mirasçılar tarafından devam ettirilip kusurun ispatlanmasıyla ortadan kaldırılabilir.

Miras taksimi esnasında hak kaybına uğramamak adına usul işlemlerini titizlikle yürütmek büyük yarar getirir. Hak sahipleri kanuni süreleri ve usul kurallarını gözetmelidir. Daha detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.

Somut Miras Dağılımı Senaryoları Ve Pay Hesapları

Kanundaki oranların tatbikatı, vefat anında hayatta bulunan akrabaların derecesine göre değişkenlik arz eder. Aşağıdaki kurgular pay taksiminin mantığını kavramayı kolaylaştırır

Eş ve çocukların birlikte bulunduğu miras taksimi

Geride sağ kalan bir eş ile iki müşterek çocuğun kaldığı bir tabloda

• Sağ kalan eş, birinci zümre ile mirasçı sayıldığından terekenin 1/4 hissesini alır.

• Geriye terekenin 3/4 kısmı kalır.

• Kalan bu 3/4 hisse iki çocuk arasında yarı yarıya paylaştırılır.

• Neticede her bir çocuğun payı 3/8 oranına denk düşer.

Eş ile anne ve babanın birlikte bulunduğu miras taksimi

Vefat edenin çocuğu bulunmadığı, geride eşi ile anne ve babasının kaldığı bir tabloda

• Sağ kalan eş, ikinci zümre ile ortak mirasçı sayıldığından terekenin 1/2 (2/4) hissesine hak kazanır.

• Kalan 1/2 hisse anne ve babaya eşit tevzi edilir.

• Anne terekenin 1/4 payını, baba da terekenin 1/4 payını alır.

• Anne veya babadan biri daha önce vefat etmişse, o kişinin 1/4 payı vefat edenin kardeşlerine intikal eder.

Sadece çocukların mirasçı bulunduğu durumlar

Eşin daha önce vefat ettiği veya bulunmadığı hallerde, mirasın tümü birinci zümreye intikal eder. Geride üç çocuk kalmışsa terekenin tamamı üçe bölünür ve her evlat 1/3 oranında hisse hakkı kazanır. Evlatların cinsiyeti pay oranında hiçbir ayrım doğurmaz. Kız ve erkek çocuklar eşit pay alır.

Saklı Pay Ve Tasarruf Nisabı Sınırları

Mirasbırakan, kendi mal varlığı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunma serbestisine mutlak surette vakıf değildir. Türk Medeni Kanunu madde 505 ve Türk Medeni Kanunu madde 506, mirasbırakanın vasiyetname ya da sağlararası kazandırmalarla dahi ihlal edemeyeceği saklı pay sınırlarını açıkça çizmiştir. Mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım, saklı paylar tenzil edildikten sonra arta kalan kısımdır ve buna tasarruf nisabı denir.

Kanunen korunan saklı pay oranları şu şekildedir

• Altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısı (1/2) kadardır.

• Anne ve babanın saklı payı, her biri için yasal miras payının dörtte biri (1/4) kadardır.

• Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı bulunduğu hallerde yasal payının tamamı (1/1); diğer durumlarda ise yasal miras payının dörtte üçü (3/4) kadardır.

5650 sayılı Kanun ile 2007 senesinde yapılan yasal değişiklik neticesinde kardeşlerin saklı payı yürürlükten kaldırılmıştır. Bu düzenleme sebebiyle mirasbırakan, altsoyu, eşi ya da ana-babası hayatta değilse tüm mal varlığını dilediği üçüncü kişiye vasiyet edebilir ve kardeşler saklı pay ihlali iddiasında bulunamaz.

Miras Hukukunda Açılacak Davalar Ve Uyuşmazlık Çözümleri

Miras paylarının kanuna aykırı biçimde eksiltilmesi ya da paydaşlar arasında uzlaşma kurulamaması hallerinde adli yargı mercilerine başvurulması icap eder. Hak sahiplerinin başvurabileceği yollar şunlardır

• Tenkis Davası: Mirasbırakan hayattayken yaptığı karşılıksız kazandırmalarla saklı paylı mirasçıların hisselerini zarara uğratmışsa, Türk Medeni Kanunu madde 560 uyarınca tenkis davası ikame edilir. Bu dava vasıtasıyla saklı payı zedelenen mirasçı, ihlal edilen kısmın kendisine iadesini talep eder. Tenkis davasında hak düşürücü süreler mevcuttur; mirasçı saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde davayı açmalıdır.

• Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası: Mirasbırakanın mal kaçırma gayesiyle yaptığı hileli devirler, bağışlama işleminin tapuda satış gibi akdedilmesi hallerinde açılır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları uyarınca bu davayı tüm yasal mirasçılar açabilir ve dava hiçbir zamanaşımına tabi tutulmaz.

• Denkleştirme Davası: Türk Medeni Kanunu madde 669 uyarınca yasal mirasçıların mirasbırakandan sağlığında karşılıksız aldıkları çeyiz, sermaye gibi kazandırmaları terekeye geri vermesi veya paylarından mahsup ettirmesi talebini barındırır.

• Ortaklığın Giderilmesi Davası: Mirasçılar arasında paylaşılamayan gayrimenkul veya menkul malların aynen taksimi ya da icra kanalıyla satılarak bedelinin paylaştırılması maksadıyla Sulh Hukuk Mahkemesinde ikame edilir.

• Mirasın Reddi: Tereke borca batık durumdaysa mirasçılar, Türk Medeni Kanunu madde 605 doğrultusunda vefatı öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde mirası kayıtsız şartsız reddedebilir.

Mirasçılık Belgesi Veraset İlamı Nasıl Alınır?

Miras intikalinin ve hisse tescillerinin tatbik edilmesi maksadıyla ilk adım mirasçılık belgesi temin etmektir. Türk Medeni Kanunu madde 598 hükmüne göre bu belge, müracaat üzerine Sulh Hukuk Mahkemesi veya noterlikler tarafından tanzim olunur. Mirasçılık belgesi kimlerin hak sahibi sıfatı taşıdığını ve her bir ferdin terekedeki pay nispetini resmi biçimde ispatlar.

Soybağında yabancılık unsuru bulunması, evlatlık bağının mevcudiyeti ya da nüfus kayıtlarında ihtilaf çıkması durumlarında noterler belge tanzim edemez; bu ahvalde Sulh Hukuk Mahkemesine müracaat edilmesi zorunludur. Belgenin temin edilmesinden sonra Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesi verilir, ardından tapu müdürlüklerinde veya bankalarda hisse intikalleri yürütülür.

Hukuki uyuşmazlıkların karmaşık yapısı ve mal rejiminin tasfiyesi gibi unsurlar miras payının netleşmesinde tayin edici hususlardır. Hak kaybı yaşamamak adına yasal takipleri doğru işletmek zorunludur. Daha detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.