Veraset ilamı nasıl alınır sorusu, bir şahsın vefatı sonrasında terekeye dahil malvarlığı değerleri üzerinde hak kazanan kanuni yahut atanmış mirasçıların ilk araştırdığı meselelerdendir. Mirasbırakanın vefatı neticesinde taşınır mallar, gayrimenkuller, banka hesapları, ticari iştirakler ve borçlar bir bütün halinde mirasçılara geçer. Tereke üzerinde tasarrufta bulunabilmek, bankadaki parayı tahsil edebilmek veya tapuda devir işlemlerini yürütebilmek adına mirasçı unvanının resmi kurumlar nezdinde kanıtlanması icap eder. Bahse konu hak sahipliği, mirasçılık belgesi adıyla tanzim edilen resmi vesika vasıtasıyla tevsik edilir.
Vefat anında miras kendiliğinden mirasçılara intikal etse dahi; kamu idareleri, tapu daireleri ve finans kuruluşları mirasçı sıfatının yazılı delille ispatını şart koşar. Terekedeki tasarruf salahiyetini resmiyete kavuşturmak isteyen hak sahipleri iki ayrı kuruma müracaat hakkına haiz bulunur. Bu merciler noterlikler ve Sulh Hukuk Mahkemeleridir. Mirasçıların hukuki vaziyetine, nüfus kayıtlarının sıhhatine ve mirasbırakanın tabiiyetine göre hangi kapıya başvurulacağı değişkenlik arz eder.
Mirasçılık Belgesi Tanımı Ve Hukuki Niteliği
Mirasçılık belgesi, vefat eden kimsenin ardında bıraktığı terekede kimlerin hangi oranlarda hak sahibi sayıldığını kanıtlayan resmi bir belgedir. Hukuk düzenimizde bu vesika, tereke mallarının mirasçılar namına intikali sırasında aranan başat şarttır. Bankadaki mevduatın çekilmesi, motorlu taşıtların devri yahut gayrimenkullerin tapuda intikali sırasında yetkililer bu vesikayı talep eder.
Hukuki niteliği bakımından veraset ilamı, aksi kanıtlanana dek geçerliliğini muhafaza eden bir resmi tasarruf vesikasıdır. Bu vesika maddi manada kesin hüküm teşkil etmez. Belgede mirasçı sıfatıyla kaydedilmeyen bir hak sahibi, sonradan nüfus kayıtlarının tashih edilmesi veya soybağının ispatlanması vasıtasıyla hakkını talep edebilir. Yanlış yahut gerçeğe uymayan pay nispetleri barındıran belgelere karşı iptal davası ikame edilmesi mümkündür.
Türk Medeni Kanunu Madde 598 Düzenlemeleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 598. maddesi mirasçılık belgesine ilişkin kanuni çerçeveyi belirler. Kanun koyucu mezkûr maddede şu kuralı vazetmiştir: "Başvurusu üzerine yasal mirasçı sayılan veya mirasbırakan tarafından lehlerine vasiyetname düzenlenen kimselere, mirasçı sıfatlarını kanıtlayan bir belge verilir." Yasa metninde açıkça çizildiği üzere müracaat salahiyeti hem kanuni mirasçılara hem de atanmış mirasçılara tanınmıştır.
Kanunun verdiği hak doğrultusunda mirasçılardan tek bir şahsın müracaatta bulunması, belgenin düzenlenmesi adına kâfi sayılır. Bütün mirasçıların adliyeye yahut noterliğe birlikte gitme mecburiyeti bulunmaz. Belgede terekeye dahil bütün mirasçıların isimleri, kimlik bilgileri ve pay oranları sarih biçimde yazılır. Kanun metni, bahse konu belgenin geçersizliğinin her daim ileri sürülebileceğini de açık bir dille kurala bağlar.
Noterden Mirasçılık Belgesi Alma Şartları Ve İşlemler
1512 sayılı Noterlik Kanununa eklenen 71/A maddesi vasıtasıyla noterlikler, mirasçılık belgesi tanzim etme salahiyetine kavuşmuştur. Mirasçılardan birinin fotoğraflı kimlik kartı ile herhangi bir noterliğe müracaat etmesi yeterlidir. Noter memuru, MERNİS veri tabanına sistem üzerinden bağlanarak soybağı ağacını inceler. Nüfus kayıtlarında kapalılık yahut çelişki bulunmadığı zaman, talep dakikalar içinde neticelendirilir ve resmi belge müracaat sahibine teslim edilir.
Noter vasıtasıyla vesika temini, mahkemelerdeki dava yüküne nazaran çok daha süratli sonuç verir. Duruşma günü beklemeksizin, vezne harcı ödendiği an evrak elden alınabilir.
Noter üzerinden belge verilmesini engelleyen haller
Noterlerin evrak düzenleme salahiyeti mutlak değildir; kanun koyucu belirli tahditler koymuştur. 1512 sayılı Noterlik Kanunu hükümleri uyarınca belirli vaziyetlerde noterler mirasçılık belgesi tanzim edemez. Bu durumlarda müracaat sahipleri adli yargı mercilerine yönlendirilir:
Mirasbırakanın yahut mirasçıların nüfus kayıtlarında kapalılık hali bulunması
Soybağının nüfus kayıtları incelendiğinde sıhhatli biçimde tespit edilememesi
Mirasbırakanın yabancı devlet vatandaşı bulunması yahut mirasçılar arasında yabancılık unsuru taşıyan fertlerin yer alması
Mirasbırakan tarafından tanzim edilmiş bir vasiyetnamenin varlığı
Mirasçılık sıfatına dair niza, soybağı ihtilafı veya gaiplik kararının mevcudiyeti
Evlatlık münasebetine dair nüfus kütüklerinde tereddüt uyandıran kayıtların yer alması
Sıralanan hallerden biri vuku bulduğunda noterlik ret kararı verir. Ret kararı alan kimseler, haklarını temin etmek maksadıyla doğrudan yargı makamına başvurmak mecburiyetindedir.
Sulh Hukuk Mahkemesi Aracılığıyla Mirasçılık Belgesi Başvurusu
Noter şartlarını taşımayan yahut doğrudan adliyeden belge almayı arzu eden mirasçılar, mahkeme yolunu seçer. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri gereğince mirasçılık belgesi talebi bir çekişmesiz yargı işi sayılır. Bu sebeple hazırlanan müracaat evrakında karşı taraf yahut davalı yer almaz; talep hasımsız biçimde kayda geçer.
Yetkili ve görevli mahkeme tayini
Mirasçılık belgesi talebinde görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkemenin saptanmasında ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 11. maddesi tatbik edilir. Yasa mucibince mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Aynı doğrultuda Türk Medeni Kanunu 598. maddesi gereğince mirasçılardan her birinin kendi ikametgâhı Sulh Hukuk Mahkemesinden talepte bulunabilmesi imkân dahilindedir.
Yurt dışında vefat eden yahut Türkiye hudutlarında resmi ikametgâhı bulunmayan şahıslar açısından, tereke mallarının yer aldığı bölge mahkemesi yetki kazanır. Yetki kurallarına riayet edilmesi, dosyanın yetkisizlik gerekçesiyle sürüncemede kalmasını engeller.
Başvuru evrakı ve çekişmesiz yargı işleyişi
Mahkemeye iletilecek başvuru dilekçesinde mirasbırakanın vefat tarihi, kimlik bilgileri ve mirasçıların tespiti talebi yer alır. Sulh Hukuk Hâkimi, dosya üzerinden tetkik yürüterek kapalı kayıtları, vasiyetnameleri yahut nüfus kütüklerini resmi dairelerden müzekkere yoluyla celbeder.
Lüzum görüldüğünde zabıta tahkikatı icra edilir, tanık beyanlarına başvurulur. Nüfus kayıtları noksansız biçimde dosyaya intikal ettiğinde mahkeme duruşma açmaksızın tensiben karar tesis edebilir. Çetrefilli soybağı durumlarında ise duruşma günü tayin edilerek mirasçılar bizzat dinlenir.
Veraset İlamı Almak İçin İstenen Resmi Belgeler
Mirasçılık belgesi tanzimi safhasında yetkili makamlara ibrazı zorunlu evraklar mevcuttur. Müracaat merciine göre evrak listesinde ufak değişiklikler belirebilse de ana hatlarıyla şu vesikalar talep edilir:
Müracaat sahibine ait fotoğraflı T.C. kimlik kartı veya geçerli pasaport
Mirasbırakanın vefatını tevsik eden resmi ölüm belgesi ya da formül C vesikası
Vukuatlı nüfus kayıt örneği (Noterlik müracaatlarında dijital sistemden anında çekilir)
Sulh Hukuk Mahkemesi müracaatları adına ıslak imzalı veraset ilamı talep dilekçesi
Mirasbırakan veya mirasçılar yabancı tabiiyette ise usulüne uygun apostil şerhi taşıyan ve noter tasdikli Türkçe tercümesi yapılmış kimlik ile aile kütüğü kayıtları
Varsa vasiyetname sureti veya miras sözleşmesi metni
Belgelerin sıhhati, kararın süratle çıkmasında tayin edici tesir yaratır. Noksan evrak verilmesi durumunda hâkim noksanlıkların ikmali adına kesin mühlet tayin eder.
Mirasçılık Belgesinin İptali Davası Ve Hukuki Yolları
Mirasçılık belgesi maddi hukuk bakımından kati bir kesinlik doğurmaz; aksine bir hukuki karine meydana getirir. Bu karinenin hilafını savunan her hak sahibi yargı organlarına başvurabilir. Türk Medeni Kanunu 598. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince mirasçılık belgesinin hükümsüzlüğü her zaman ileri sürülebilir.
Hukuka aykırı biçimde mirasçı sıfatı kazanan kimselerin evraktan çıkartılması veya miras hisselerinin yasaya uygun paylaştırılmaması durumunda mirasçılık belgesinin iptali davası açılır. Bu dava, hasımsız yürütülen çekişmesiz işlerden ayrılır ve çekişmeli yargı sahasına dahil sayılır. Davacı, mevcut belgede mirasçı kaydedilen şahısları davalı sıfatıyla hasım tayin eder.
İptal davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Davacı taraf; sahte nüfus kayıtları, evlat edinmenin hükümsüzlüğü, tanıma işleminin butlanı veya soybağının reddi gibi hukuki gerekçelerle payların yanlış tanzim edildiğini ispatlar. Asliye Hukuk Mahkemesi iddiayı yerinde gördüğünde eski belgeyi iptal eder ve gerçek miras hisselerini hüküm altına alır.
Miras hukuku uyuşmazlıkları, soybağı davaları ve yabancılık unsuru barındıran tereke paylaşımları yüksek teknik bilgi ve uzmanlık arz eder. Hak kayıplarının önüne geçebilmek adına hukuki basamakları titizlikle yürütmek icap eder. Daha detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.
Mirasçılık Belgesi Alındıktan Sonraki Hukuki İşlemler
Veraset ilamının temini, terekenin intikalinde ikmal edilen ilk aşamadır. Vesikanın teslim alınmasıyla beraber kamu idareleri nezdinde bir dizi yükümlülük canlanır. Mirasçıların bu mükellefiyetleri kanuni sürelerde ifa etmesi mali cezalarla karşılaşmamak adına zorunludur.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi verme yükümlülüğü
7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu hükümleri uyarınca, miras yoluyla servet intikali yaşayan kimseler vergi beyannamesi vermekle mükelleftir. Beyanname verme mühletleri vefatın vuku bulduğu mekâna ve mirasçıların ikametgâh durumuna göre şu takvim doğrultusunda tatbik edilir:
Ölüm Türkiye hudutlarında vuku bulmuşsa ve mirasçılar da Türkiye sınırları içindeyse, ölüm gününü takip eden 4 ay zarfında beyanname verilir.
Ölüm Türkiye hudutlarında vuku bulmuş ancak mirasçılar yabancı memlekette ikamet ediyorsa beyanname mühleti 6 aya uzar.
Ölüm yabancı memlekette vuku bulmuşsa ve mirasçılar Türkiye hudutlarında ikamet ediyorsa mühlet 6 aydır.
Hem ölüm yabancı memlekette vuku bulmuş hem de mirasçılar bahse konu yabancı memlekette mukim bulunuyorsa mühlet 4 aydır. Mirasçıların vefat yerinden ayrı bir yabancı ülkede yaşaması vaziyetinde ise bu süre 8 ay şeklinde tatbik edilir.
Vergi dairesi terekede yer alan gayrimenkul ve nakdi kıymetlerin rayiç değerini hesaplar. Tahakkuk eden verginin yatırılması yahut teminata bağlanması neticesinde tapu ve banka intikalleri adına aranan vergi ilişiği kesme yazısı düzenlenir.
Tapu ve banka intikal muameleleri
Mirasbırakanın gayrimenkulleri mevcutsa, Tapu Müdürlüğüne müracaat edilerek intikal muamelesi yürütülür. Başvuruda veraset ilamı, vergi dairesinden temin edilen resmi ilişik kesme belgesi, zorunlu deprem sigortası poliçesi ve kimlik evrakı talep edilir. İntikal işlemi elbirliği mülkiyeti yahut paylı mülkiyet biçiminde kütüklere tescil edilir.
Banka hesaplarında tutulan nakit mevduatın tahsili maksadıyla paranın yattığı banka şubelerine müracaat edilir. Banka birimleri mirasçılık belgesindeki hisse oranlarını ve vergi dairesinden iletilen tasfiye yazısını tetkik ederek mirasçılara hisseleri nispetinde ödeme yapar. Eş zamanlı biçimde trafik tescil birimleri nezdinde motorlu taşıtların mirasçılar namına devir ve tescili tamamlanır.
Miras Hukukunda Profesyonel Hukuki Temsil
Miras intikalleri, aile fertleri arasında anlaşmazlıklara kapı aralayabilen ve şekil şartlarına sıkı sıkıya bağlı hukuki sahalardandır. Bir belgenin tanziminden terekenin fiilen taksimine dek yürütülen muamelelerde kanuni sürelere riayet edilmesi vazgeçilmez bir mecburiyettir. Mühletlerin kaçırılması ağır vergi cezalarına, noksan hasım tayini ise davaların usulden reddine sebebiyet verir.
Mirasbırakanın terekedeki tüm hak ve borçlarının eksiksiz tespiti, saklı pay kurallarının gözetilmesi ve muhtemel dava risklerinin bertaraf edilmesi adına uzman bir avukat refakatinde yürümek yarar temin eder.
Miras intikali ve tescil aşamalarında daha detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
<p>Soybağı kayıtlarında kapalılık yahut yabancılık unsuru bulunmadığında noterliklerden; çekişmeli veya tereddütlü durumlarda ise Sulh Hukuk Mahkemesinden talep edilir.</p>
<p>Hayır. Kanuni yahut atanmış mirasçılardan tek bir kişinin müracaatta bulunması, belgenin tanzim edilmesi adına kâfidir.</p>
<p>Vefatın ve mirasçıların Türkiye hudutlarında yer alması halinde, ölüm tarihini izleyen 4 ay zarfında Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesi verilmelidir.</p>