Vasiyetname Hangi Durumlarda Geçersiz Olur?

Vasiyetname hangi durumlarda geçersiz olur sorusu, miras paylaşımında uyuşmazlık yaşayan kişiler açısından doğrudan hukuki sonuç doğuran bir konudur. Bir vasiyetnamenin geçerliliği yalnız belgenin varlığına bağlı değildir. Mirasbırakanın vasiyet tarihinde ayırt etme gücü, iradesinin serbestliği, belgenin kanuni şekle uygunluğu ve tasarrufun hukuka aykırı bir şart taşıyıp taşımadığı birlikte dikkate alınır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, vasiyetnamenin iptaline yol açabilecek halleri sınırlı biçimde düzenler.

Vasiyetnamenin iptali, her sakatlık iddiasında kendiliğinden gerçekleşmez. TMK m. 557’deki bir sebebe dayanılması ve iptal talebinin mahkeme önüne taşınması gerekir. Buna karşılık sözlü vasiyetin süresinin dolması ya da mirasbırakanın sonraki tasarrufuyla önceki vasiyetinden dönmesi gibi hallerde ayrı hükümler uygulanır. Somut dosyada hangi hukuki yolun seçileceği, belgenin türüne ve olayların zamanına göre değişir.

Vasiyetnamenin Geçersizliği Hangi Kanun Maddesinde Düzenlenir?

Türk Medeni Kanunu m. 557, ölüme bağlı tasarrufların iptal sebeplerini dört başlık altında düzenler. Maddeye göre iptal davası şu hallerden biri varsa gündeme gelebilir:

• Mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı sırada vasiyet düzenlemesi

• Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle tasarrufta bulunması

• Tasarruf içeriğinin, şartlarının veya yüklemelerinin hukuka ya da ahlaka aykırı bulunması

• Kanunda öngörülen şekil kurallarına uyulmaması

Bu dört sebep, vasiyetname iptal sebepleri bakımından ana çerçeveyi çizer. Yargıtay HGK da TMK m. 557’de sayılan sebeplerin sınırlı nitelikte bulunduğunu kabul eder. Vasiyetin aile içindeki beklentilere uymaması, bazı mirasçıların daha az pay alması veya tasarrufun adaletsiz görüldüğünün ileri sürülmesi tek başına iptal sebebi sayılmaz.

Vasiyet Ehliyeti Bulunmadığında Vasiyetname Geçersiz Sayılır Mı?

TMK m. 502 uyarınca vasiyet düzenleyebilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip bulunması ve on beş yaşını doldurması gerekir. Yaş koşulu tek başına yeterli değildir. Mirasbırakanın vasiyet tarihindeki zihinsel durumu da belirleyicidir.

Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve hukuki sonuçlarını kavrayabilmesiyle bağlantılıdır. Demans, Alzheimer hastalığı, ağır psikiyatrik rahatsızlık, bilinç durumunu etkileyen ilaçlar, yoğun alkol ya da uyuşturucu etkisi gibi durumlar dosyada tartışma konusu hâline gelebilir. Hastalık tanısının varlığı ise tek başına iptal kararı için yeterli sayılmaz. Mahkeme, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki durumu araştırır.

Ehliyetsizlik iddiası hangi delillerle incelenir?

Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtları, hastane dosyaları, reçeteler, hekim raporları, tanık anlatımları ve gerektiğinde adli tıp incelemesi öne çıkar. İnceleme, vasiyet tarihine mümkün olduğunca yakın tıbbi veriler üzerinden yürütülür.

Yargıtay kararlarında da vasiyet tarihindeki ayırt etme gücünün somut tıbbi verilerle araştırılması gerektiği vurgulanır. Çelişkili sağlık raporlarının bulunduğu dosyalarda bu çelişkinin giderilmeden hüküm kurulması bozma sebebi hâline gelebilir.

Baskı Tehdit Veya Aldatmayla Hazırlanan Vasiyetname Geçerli Midir?

Mirasbırakanın gerçek iradesini bozan davranışlar vasiyetnamenin iptalini gündeme taşıyabilir. TMK m. 504 ile m. 557 birlikte dikkate alındığında yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altındaki ölüme bağlı tasarruf hukuken korunmaz.

Burada iddianın soyut kalmaması gerekir. Mirasbırakanın kim tarafından, hangi davranışla ve ne biçimde baskı altında tutulduğu ortaya konulmalıdır. Tehdidin niteliği, taraflar arasındaki ilişki, mirasbırakanın bağımlılık durumu, ekonomik veya fiziksel baskı ihtimali ve olay dönemindeki iletişim kayıtları dosyada değer taşıyabilir.

TMK m. 504’te ayrı bir süre kuralı da yer alır. Mirasbırakan yanılmayı veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır.

El Yazılı Vasiyetname Hangi Hallerde Geçersiz Hâle Gelebilir?

El yazılı vasiyetname geçerlilik şartları TMK m. 538’de düzenlenir. Belgenin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, yıl, ay ve gün tarihinin yer alması ve vasiyetçinin imzasını taşıması zorunludur.

Bilgisayarda yazılan, başka bir kişiye yazdırılan veya yalnız bir bölümü mirasbırakanın el yazısını taşıyan belge ciddi şekil sorunu doğurabilir. Tarihin bulunmaması, imza eksikliği veya metnin başka biri tarafından kaleme alınması da iptal talebine dayanak teşkil edebilir.

El yazılı vasiyetnamenin notere bırakılması geçerlilik şartı değildir. TMK m. 538, belgenin açık ya da kapalı biçimde notere, sulh hâkimine veya kanunen görevli memura bırakılmasına imkân tanır. Buradaki teslim, belgenin korunmasına yarayan seçimlik bir yoldur.

Noterde Düzenlenen Vasiyetname İptal Edilebilir Mi?

Noter huzurunda düzenlenen vasiyetname de her durumda tartışmasız geçerli sayılmaz. Resmî vasiyetname, TMK m. 532 uyarınca iki tanığın katılımıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunun görev verdiği başka bir görevli olabilir.

Tanıkların kimliği de kanuni kurallara tabidir. TMK m. 536’ya göre fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden mahkeme kararıyla yasaklı kişiler, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık sıfatıyla katılamaz.

Aynı madde, vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memur ve tanıklara, onların belirli yakınlarına vasiyet yoluyla kazandırma yapılmasını da yasaklar. Bu tür bir sakatlıkta TMK m. 558 uyarınca her durumda tüm vasiyetin iptali söz konusu değildir. Sakatlıktan etkilenen kazandırmanın iptaliyle sınırlı bir karar çıkabilir.

Sözlü Vasiyetname Ne Zaman Hükümden Düşer?

Sözlü vasiyet, olağan bir vasiyet türü değildir. TMK m. 539 yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü şartlar yüzünden resmî ya da el yazılı vasiyet düzenlenemediğinde sözlü vasiyete izin verir. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa aktarır. Tanıkların da kanundaki usule göre bu iradeyi belgelemesi gerekir.

TMK m. 541 uyarınca mirasbırakan daha sonra resmî veya el yazılı vasiyet düzenleyebilecek duruma kavuşursa, bu tarihten itibaren bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer. Bu kural, sözlü vasiyetin geçici niteliğinden kaynaklanır.

Vasiyetnamenin İptali Davasını Kim Açabilir?

TMK m. 558’e göre vasiyetnamenin iptali davası, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. Dava vasiyetnamenin tamamına yönelebileceği gibi yalnız belirli bir bölüm için de açılabilir.

Davayı açacak kişinin hukuki menfaatinin bulunması aranır. Vasiyetin iptalinden hiçbir hak elde etmeyecek bir kişinin yalnız aile bağına dayanarak iptal istemesi yeterli değildir. Davalı tarafta ise çoğunlukla vasiyetnameden hak kazanan kişi veya kişiler yer alır.

Vasiyetname İptal Davası Kaç Yıl İçinde Açılır?

Vasiyetname iptal süresi, TMK m. 559’da hak düşürücü süre olarak düzenlenir. İptal davası hakkı davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde ileri sürülmelidir.

Kanun üst süreler de öngörür. Vasiyetnamenin açılma tarihinden başlayarak iyi niyetli davalılara karşı on yıl, iyi niyetli bulunmayan davalılara karşı yirmi yıl geçince dava hakkı düşer. Hükümsüzlük savunması ise def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Hak düşürücü süre mahkemece kendiliğinden dikkate alınabildiğinden tarih hesabı davanın kaderini doğrudan etkileyebilir. Vasiyetnamenin açılması, öğrenme tarihi, iptal sebebinin ne zaman öğrenildiği ve taraf sıfatının hangi tarihte kesinleştiği dosya belgeleriyle saptanmalıdır.

Görevli mahkeme ve yer bakımından yetki hangisidir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 çerçevesinde görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yer bakımından yetki ise TMK m. 576’ya göre mirasbırakanın son yerleşim yerine bağlıdır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali ve tenkisi bu yer mahkemesinde görülür.

Vasiyetnamenin Geçersizliği İddiasında Hangi Kayıtlar Önem Taşır?

Bir iptal davasında yalnız vasiyetnamenin metnine bakılması yeterli değildir. Vasiyet türüne göre noter evrakı, tanık kimlikleri, sağlık dosyaları, hastane kayıtları, reçeteler, yazı ve imza incelemeleri, mesaj kayıtları, banka hareketleri, bakım ilişkisini ortaya koyan belgeler ve tarafların olay dönemindeki iletişimi uyuşmazlığın çözümünde rol oynayabilir.

El yazılı vasiyetnamede belgenin aslı kritik değer taşır. İmza veya yazı aidiyeti tartışmalıysa bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir. Ehliyet tartışmasında ise vasiyet tarihine yakın sağlık verileri ağırlık kazanır.

Somut olaylarda belge türü, tarih sıralaması ve ileri sürülen iptal sebebi birlikte ele alınmalıdır. Hak kaybı ihtimali bulunan dosyalarda miras hukuku alanında çalışan bir avukattan görüş alınması tercih edilebilir. Detaylı bilgi bağlantısı üzerinden iletişim kurulabilir.