Vasiyetname nasıl hazırlanır sorusu, mirasbırakanın ölümünden sonra malvarlığına ilişkin iradesini hukuken geçerli biçimde yazıya bağlamak isteyen kişiler açısından dikkatle ele alınmalıdır. Türk hukukunda vasiyet, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen ölüme bağlı tasarruflardan biridir. Kanun, vasiyetnameyi yalnızca belirli biçimlerde kabul eder. Şekil şartındaki bir hata, mirasbırakanın gerçek iradesi açık olsa dahi iptal davasına dayanak verebilir. Bu sebeple vasiyetname şartları, el yazılı vasiyetname, resmî vasiyetname, sözlü vasiyetname, saklı pay ve iptal sebepleri birlikte düşünülmelidir.
Türk Medeni Kanunu’nun 531. maddesine göre vasiyet resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da kanunda aranan olağanüstü hâllerde sözlü şekilde düzenlenebilir. Her biçimin kendine ait kuralları vardır. Vasiyetnamenin içeriği kadar seçilen biçimin kanuna uygunluğu da hukuki sonucu doğrudan etkiler.
Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti Hangi Şartlara Bağlıdır?
Türk Medeni Kanunu’nun 502. maddesi, vasiyet düzenleyebilmek için iki şart arar. Mirasbırakan ayırt etme gücüne sahip bulunmalı ve 15 yaşını doldurmuş bulunmalıdır. Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve doğuracağı sonucu kavrayabilmesiyle bağlantılıdır.
Yaş şartının karşılanması tek başına yeterli sayılmaz. Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte ayırt etme gücünün bulunmadığı ileri sürülürse, uyuşmazlık sonradan mahkeme önüne taşınabilir. Sağlık kayıtları, hekim raporları, tanık anlatımları ve diğer deliller somut olayın niteliğine göre yargılamada dikkate alınabilir. İleri yaş veya ciddi sağlık sorunu tek başına ehliyetsizlik anlamına gelmez. Belirleyici husus, işlem anındaki ayırt etme gücüdür.
Vasiyetname Türleri Nelerdir?
Resmî vasiyetname nasıl düzenlenir?
Resmî vasiyetname, Türk Medeni Kanunu’nun 532 ve devamındaki maddelerinde düzenlenmiştir. TMK m. 532 uyarınca bu vasiyetname iki tanığın katılımıyla resmî memur tarafından hazırlanır. Resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla yetki verilen başka bir görevli olabilir.
TMK m. 533 uyarınca mirasbırakan arzularını resmî memura bildirir. Memur metni yazar ya da yazdırır ve okunması için mirasbırakana verir. Mirasbırakan metni okuyup imzalar. Görevli de tarih yazarak imza atar. Ardından TMK m. 534 çerçevesinde mirasbırakan, metni okuduğunu ve bunun son arzularını yansıttığını iki tanığa görevlinin huzurunda beyan eder. Tanıklar da kanunda aranan beyanı yazıp imzalar.
Mirasbırakan metni bizzat okuyamıyor veya imzalayamıyorsa TMK m. 535’te ayrı bir usul yer alır. Bu durumda görevli metni iki tanığın önünde mirasbırakana okur. Mirasbırakan bunun son arzularına uygun bulunduğunu beyan eder. Tanıklar da kanunda yazılı hususları metne geçirip imzalar.
El yazılı vasiyetname nasıl yazılır?
El yazılı vasiyetname, uygulamada en çok araştırılan vasiyet biçimlerinden biridir. Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesi üç şekil unsurunu açık biçimde arar. Metin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalı, yıl, ay ve gün metinde yer almalı ve belge mirasbırakan tarafından imzalanmalıdır.
TMK m. 538/1 El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur.
Bilgisayarda veya telefonda yazılan, çıktı alındıktan sonra yalnızca imzalanan bir metin TMK m. 538 anlamında el yazılı vasiyetname sayılmaz. Kanun, metnin tamamının mirasbırakanın el yazısından çıkmasını arar. Tarih bakımından yalnızca yıl yazılması da kanundaki yıl, ay ve gün ölçüsünü karşılamaz.
El yazılı vasiyetnamenin noterde düzenlenmesi şart değildir. TMK m. 538/2 uyarınca belge, saklanması amacıyla açık veya kapalı biçimde notere, sulh hâkimine ya da kanunen görevli memura bırakılabilir. Bu teslim, el yazılı vasiyetnamenin şekil şartlarından biri değildir. Buna karşılık belgenin kaybolması, yok edilmesi veya ölümden sonra bulunamaması gibi riskler düşünüldüğünde güvenli muhafaza ayrı bir değer taşır.
Sözlü vasiyetname hangi hâllerde geçerlidir?
Sözlü vasiyetname, olağan şartlarda başvurulan bir yöntem değildir. TMK m. 539 uyarınca yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî ya da el yazılı vasiyet düzenlenemiyorsa sözlü vasiyet gündeme gelebilir.
Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve tanıklara bu beyana uygun bir belge yazma veya yazdırma görevi verir. TMK m. 540, tanıkların vakit geçirmeden yapacağı işlemleri düzenler. Tanıklardan biri, kendilerine aktarılan son arzuları yer ve tarih bilgileriyle yazar. İki tanık belgeyi imzalar ve birlikte sulh veya asliye mahkemesine verir. Kanunda sayılan bazı hâllerde askerî görevli, ulaşım aracının sorumlu yöneticisi ya da sağlık kurumunun en üst yöneticisi hâkim yerine geçebilir.
Sözlü vasiyetin geçerliliği olağanüstü durumla sınırlıdır. TMK m. 541 uyarınca mirasbırakan için sonradan diğer vasiyet biçimlerinden birini düzenleme imkânı doğar ve bu tarihin üzerinden bir ay geçerse sözlü vasiyet hükümden düşer.
Vasiyetnamede Saklı Pay Neden Hesaba Katılmalıdır?
Vasiyetname, mirasbırakana malvarlığı üzerinde sınırsız tasarruf serbestisi vermez. Saklı pay, Türk Medeni Kanunu’nun 505 ve 506. maddeleri çerçevesinde dikkate alınır. Yürürlükteki düzenlemeye göre altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş bakımından kanunda korunan paylar söz konusu olabilir. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırılmıştır.
TMK m. 506 uyarınca altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her birinin saklı payı yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı pay oranı, hangi mirasçı grubuyla birlikte mirasçı kaldığına göre değişir.
Vasiyetnameyle yapılan kazandırma tasarruf edilebilir kısmı aşarsa, saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası yoluna gidebilir. TMK m. 560 bu hakkın çerçevesini çizer. TMK m. 571 ise tenkis davası bakımından hak düşürücü süreleri düzenler. Bu sebeple malvarlığının tamamını tek kişiye bırakmayı hedefleyen bir metin hazırlanırken yasal mirasçılar ve saklı pay hesabı göz ardı edilmemelidir.
Vasiyetname Sonradan Değiştirilebilir Mi?
Mirasbırakan, vasiyetinden dönebilir. TMK m. 542 uyarınca kanunda öngörülen vasiyet biçimlerinden birine uyan yeni bir vasiyetname düzenlenerek önceki metnin tamamı veya bir kısmı geri alınabilir. TMK m. 543, vasiyetnamenin yok edilmesi yoluyla dönmeyi düzenler.
TMK m. 544 ise sonraki tasarrufların etkisini ele alır. Önceki vasiyetname kaldırılmadan yeni bir vasiyetname düzenlenirse, yeni metnin önceki metni tamamladığı kuşkuya yer bırakmayacak biçimde anlaşılmıyorsa sonraki vasiyetname öncekinin yerini alır. Birden fazla tarihli belge varsa metinlerin birbiriyle uyumu ayrı ayrı incelenmelidir.
Vasiyetname Hangi Sebeplerle İptal Edilebilir?
Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesi, ölüme bağlı tasarrufun iptali için dört ana sebep sayar. Tasarruf ehliyeti yokluğu, yanılma veya aldatma ile korkutma ya da zorlama, hukuka veya ahlaka aykırı şartlar ve kanundaki şekle aykırılık vasiyetname iptali davasına dayanak verebilir.
Şekil şartındaki eksiklik her durumda kendiliğinden yokluk sonucu doğurmaz. Kanun, şekle aykırılığı iptal sebebi olarak düzenler. İptal talebi, TMK m. 558 uyarınca tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından ileri sürülebilir.
TMK m. 559’a göre iptal davası hakkı, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve hak sahibi bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Kanun, vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on yıllık, iyiniyetli bulunmayan davalıya karşı yirmi yıllık üst süre de öngörür.
Vasiyetname Ölümden Sonra Nasıl Açılır?
TMK m. 595 uyarınca mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerliliği tartışmalı olsa bile hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Belgeyi elinde tutan kişinin, ölümü öğrendikten sonra teslim yükümlülüğü vardır.
TMK m. 596 uyarınca vasiyetname, teslim tarihinden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ile diğer hak sahipleri, isterlerse açılma sırasında hazır bulunmak üzere çağrılır. Sonradan başka bir vasiyetname bulunursa aynı usul yeni belge bakımından da yürütülür.
Vasiyetname Hazırlarken Hukuki Destek Ne Zaman Düşünülmelidir?
Basit görünen bir vasiyet cümlesi; saklı pay, koşullu kazandırma, belirli mal vasiyeti, mirasçı atama, birden fazla vasiyetname veya ehliyet tartışması sebebiyle ciddi uyuşmazlıklara zemin hazırlayabilir. Taşınmazlar, şirket payları, yüksek değerli malvarlığı, yabancı ülkedeki mallar ya da aile içinde miras ihtilafı ihtimali bulunan hâllerde metnin hukuki incelemeden geçmesi yararlı olabilir.
Somut kişiye ait malvarlığı yapısı ve aile ilişkileri, internet üzerindeki standart metinlerden daha ayrıntılı bir hukuki çalışma isteyebilir. Kişisel hukuki görüş için miras hukuku alanında çalışan bir avukata başvurulabilir. İletişim amacıyla detaylı bilgi bağlantısına erişilebilir.
Sık Sorulan Sorular
<ol><li><p>Evet. Türk Medeni Kanunu madde 538 uyarınca metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, yıl, ay ve gün tarihinin yer alması ve mirasbırakan tarafından imzalanması hâlinde noter işlemi geçerlilik şartı değildir.</p></li></ol><p></p>
<ol><li><p>Türk Medeni Kanunu madde 502 uyarınca vasiyet düzenleyen kişinin 15 yaşını doldurması ve vasiyet tarihinde ayırt etme gücünü taşıması gerekir.</p></li></ol><p></p>
<ol><li><p>Mirasbırakan tasarruf edilebilir bölüm üzerinde karar verebilir. Saklı paylı mirasçıların hakları ihlal edilmişse bu kişiler Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde tenkis talebinde bulunabilir.</p></li></ol><p></p>
<ol><li><p>Bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan bir belge, Türk Medeni Kanunu madde 538 kapsamındaki el yazılı vasiyetname şartlarını karşılamaz. Resmî vasiyetname için ise Türk Medeni Kanunu madde 532 ve devamındaki usule uyulması gerekir.</p></li></ol><p></p>
<ol><li><p>Mirasbırakanın ölümünden sonra bulunan vasiyetname, geçerliliğine ilişkin tereddüt bulunsa dahi sulh hâkimine teslim edilir. Türk Medeni Kanunu madde 596 uyarınca vasiyetname teslimden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve hak sahiplerine okunur.</p></li></ol><p></p>
<ol><li><p>Türk Medeni Kanunu madde 557 uyarınca ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma, zorlama, hukuka veya ahlaka aykırılık ile kanunda aranan şekil kurallarına aykırılık iptal davasına dayanak teşkil edebilir.</p></li></ol><p></p>